Piszę ten artykuł bez pomocy AI. Podobno to nietypowe, bo już ponad połowa wszystkich treści w Internecie jest tworzona z użyciem sztucznej inteligencji. Niektóre źródła mówią nawet o 70%. Czy mnie to przeraża, denerwuje? Niekoniecznie. Z zaciekawieniem obserwuję rozwój technologii i wpływu, jaki wywiera na ludzi i ich otoczenie. Jest jednak jeden obszar, w który sztuczna inteligencja i chatboty wkraczają coraz śmielej, a od którego powinny trzymać się z daleka. I tak się składa, że jest to obszar najbardziej mi bliski – psychoterapia. W tym artykule omawiam, dlaczego AI nie powinien zostać Twoim terapeutą. Mam nadzieję, że się ze mną zgodzisz.
Czy AI jest z gruntu złe?
Na początek wyjaśnienie – nie uważam, że AI zrobi Ci krzywdę, jeśli jednorazowo skorzystasz z jego porady lub wesprzesz się na jego (jej?) opinii w sprawie relacji z partnerem, zapytasz o poradę rodzicielską czy poprosisz o uporządkowanie myśli w chwili przeciążenia. Jestem pewna, że AI może być pomocne lub neutralne (nie pomoże, ale też nie zaszkodzi) osobie w dobrej formie psychicznej, która ze wsparcia chatbota korzysta z zachowaniem zasad, o których pisałam w moich postach na Instagramie i Faceobooku.
Rozumiem chęć korzystania z narzędzi AI w takich sytuacjach. Są dostępne przez całą dobę i zawsze pod ręką. Gotowe w każdej chwili służyć radą, a nawet pocieszeniem. Problem zaczyna się jednak w sytuacjach, kiedy:
- zaczynamy korzystać z nich regularnie, prosząc je o radę lub analizę w każdej trudnej sytuacji,
- traktujemy słowa AI jak wyrocznię, nie kwestionując w żaden sposób tego, co proponuje i sugeruje,
- ograniczamy kontakty z innymi ludźmi,
- jesteśmy w poważnym kryzysie psychicznym i nie korzystamy z pomocy innych specjalistów,
- nie widzimy poprawy samopoczucia,
- używamy ich do potwierdzania naszych hipotez (np. „potwierdź, że jest narcyzem”).
Jeśli któraś z tych sytuacji opisuje Ciebie, przyjrzyj się swojej relacji z AI. Zachęcam Cię tu do skorzystania z porady realnego specjalisty zdrowia psychicznego.
AI jako psycholog – co musisz wiedzieć, zanim napiszesz prompt
Zacznę od tego, na czym znam się najlepiej – od ludzkiej psychiki. Lata nauki i doświadczeń jako psychologa, potem psychoterapeutki, a przede wszystkim empatycznego człowieka, nauczyły mnie, że ludzka psychika jest najdelikatniejszą z materii. Owszem, możemy z wielu rzeczy się podnieść, poskładać na nowo z rozbitych kawałków, ale łatwo nas zranić, zmanipulować, zastraszyć. Powstaje więc pytanie: Czy na pewno tak delikatną materię warto oddawać w ręce bezdusznych maszyn? Bo tak, wszystkie chatboty są jedynie sztucznymi tworami, które nie mają uczuć i empatii.
Udawana empatia, pozorne zrozumienie
Nie ukrywam, że pozorna empatia chatbotów robi wrażenie, a jego mądrość jest kusząca. AI brzmi mądrze i uprzejme. To sprawia złudne wrażenie poczucia zrozumienia. Dla osób, którym trudno się komunikować albo nie mają nikogo bliskiego, to duża ulga. Warto jednak zrozumieć, że AI zostało zaprogramowane, żeby odpowiednio udawać empatię, a jego mądrość kończy się tam, gdzie zaczynamy kwestionować jego wiedzę. Potwierdza to sama sztuczna inteligencja. Wystarczy, że wpiszesz w dowolne narzędzie AI (chatbota) pytania: „Czy AI są empatyczne?” i „Czy narzędzia AI zostały zaprogramowane, żeby udawać empatię?”. Jaka jest odpowiedź?
Czy narzędzia AI wiedzą więcej niż psychoterapeuta?
AI ma dostęp do ogromnych zasobów wiedzy – pod tym względem żaden psycholog, psychoterapeuta, psychiatra, a nawet żaden człowiek, nie może się z nim równać. Ten argument, który bywa podawany przez zwolenników prowadzenia terapii przez AI można jednak łatwo obalić. Psychoterapia nie opiera się przecież jedynie na wiedzy. Psychoterapeuta pracuje z klientem na podstawie wielu przesłanek. Nie tylko na tym, co pacjent mówi, ale też na podstawie tego, czego nie mówi, jakich tematów unika, w jakim tempie mówi, jak się zachowuje, czy utrzymuje kontakt wzrokowy, a nawet jak oddycha. Dopiero wówczas jest w stanie przygotować i przeprowadzić pacjenta przez cały proces terapeutyczny.
Inne wyzwania w terapii z AI
Problemem w kontaktach z AI jest także zależność odpowiedzi od tego, ile informacji dostanie do analizy. Nawet jeśli pozornie dobrze opiszemy nasz problem, wiele rzeczy nadal pozostaje niedopowiedzianych. A to już prosta droga do snucia przypuszczeń, które w wydaniu AI brzmią jak niepodważalna prawda.
Inną rzeczą, kluczową dla właściwego procesu psychoterapeutycznego jest kwestionowanie i poddawanie rzeczy, o których mówi pacjent, w wątpliwość. Przygotowując się do napisania tego artykułu trafiłam na termin „sykofantyczność”. AI sam wyjaśnia ten termin tak:
„Sykofantyczność AI (ang. AI sycophancy) to zjawisko, w którym modele językowe nadmiernie zgadzają się z użytkownikiem, chwalą jego pomysły lub dopasowują swoje odpowiedzi do jego poglądów, nawet gdy są one błędne lub nielogiczne. Zamiast dostarczać obiektywnych faktów, sztuczna inteligencja przedkłada zadowolenie rozmówcy nad prawdę.”
Oznacza to, że AI nie będzie w pełni obiektywny w ocenie naszej sytuacji, a nawet będzie naginał fakty, byle by wywołać w nas pozytywne odczucia. Chociaż celem terapii jest poprawa jakości życia i w dłuższej perspektywie lepsze samopoczucie, to sam proces nie zawsze jest przyjemny. Terapeuta nie unika trudnych tematów, nie koloryzuje rzeczywistości.
Brak odpowiedzialności prawnej
Jeśli do tej pory moje argumenty Cię nie przekonały, to zwróć uwagę na to: każdy psychoterapeuta ponosi odpowiedzialność (prawną, cywilną i etyczną) za swoje działania. AI w praktyce nie ponosi żadnej odpowiedzialności za złą diagnozę czy niewłaściwe przeprowadzony proces terapeutyczny. Nie wiem, czy wiesz, ale w regulaminach popularnych chatbotów, takich jak Gemini, Chat GPT czy Claude są zapisy, mówiące o tym, że ich usług nie wolno wykorzystywać do udzielania specjalistycznych porad medycznych lub zdrowotnych, a wręcz zakazują ich stosowania jako zastępstwa dla profesjonalnej opieki lekarskiej lub psychologicznej. Nawet aplikacje stworzone jako wsparcie terapeutyczne odcinają się prawnie od odpowiedzialności za prowadzone działania!
Jednak nie to jest najbardziej przerażające. Okazało się, że AI nie potrafi właściwie rozpoznawać i reagować na sygnały ryzyka samobójczego. Udowodnił to zespół badaczy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
Czy zatem na pewno chcesz zaufać AI w kwestii swojego zdrowia psychicznego?







Dodaj komentarz
Want to join the discussion?Feel free to contribute!