Jak często zdarza Ci się budzić rano, patrzeć na budzik i marzyć tylko o jednym – powrocie do łóżka? Czy pomimo długich godzin snu czujesz, że brakuje Ci energii na codzienne wyzwania? Jeśli tak, nie jesteś sam(a). Dla wielu ludzi chroniczne zmęczenie stało się nieodłącznym towarzyszem życia. Nie każdy zdaje sobie sprawę, że brak energii często ma swoje korzenie w psychice i to właśnie tam należy szukać przyczyn długotrwałego spadku formy i przemęczenia.

Umysł ma ogromną moc i wpływa na wiele aspektów życia, w tym na codzienny poziom energii. Jest on też nierozerwalnie związany z ciałem – to, co dzieje się w naszej głowie, ma wpływ na nasze fizyczne samopoczucie. Jeśli głowa jest zrelaksowana i spokojna, nasze ciało odczuwa większą energię i witalność. Ale tylko, jeśli „ładujemy baterie” regularnie. Trudno oczekiwać, że wakacje dwa razy w roku spowodują nagły przypływ sił witalnych. Często bowiem kiedy osoby chronicznie zmęczone, które w końcu „odpuszczają” zauważają jeszcze większy spadek wewnętrznej mocy. Dzieje się tak dlatego, że umysł daje organizmowi sygnał, że ten w końcu może wyspać się i porzucić wszelkie zbędne aktywności. Najczęściej jednak brak energii związany nadmiernym stresem. Przyjrzyjmy mu się bliżej.

Wszystkie mechanizmy psychologiczne, a tym jest właśnie stres, mają do odegrania jakąś ważną rolę. W przypadku odczuwania napięcia jest to przede wszystkim:

• Przygotowanie do natychmiastowej reakcji w obliczu zagrożenia: tzw. reakcja „walcz lub uciekaj”, w trakcie której organizm uwalnia hormony, takie jak adrenalina i kortyzol. To one zwiększają tętno, mobilizują energię i wyostrzają zmysły. Umożliwiają w ten sposób szybką i skuteczną reakcję w obliczu niebezpieczeństwa.
• Mobilizacja energii: stres pomaga dostarczyć organizmowi dodatkową energię, która jest potrzebna w sytuacjach wymagających szybkiego działania. To pozwala zwiększyć wydajność fizyczną i umysłową w momencie kryzysu.
• Uwaga i koncentracja: stres pozwala skupić naszą uwagę na źródle zagrożenia lub na wyzwaniu. Dzięki temu możemy rozwiązć problem, podejmując szybką decyzję Lub zdać trudny egzamin.
• Motywacja: stres motywuje do podejmowania wyzwań i osiągania celów.
• Wzrost zdolności adaptacyjnych: dzięki doświadczaniu różnych sytuacji stresowych organizm może uczyć się, jak skutecznie radzić sobie z przyszłymi wyzwaniami.
• Kształtowanie odporności psychicznej: stopniowe eksponowanie się na niewielkie wyzwania może pomóc w budowaniu psychicznej i fizycznej odporności na przyszłe trudności.

Te pozytywne strony stresu, mogą dojść do głosu pod jednym warunkiem. Jest nim krótkotrwałość. Większość osób, którym doskwiera chroniczny brak energii doświadczają przewlekłego stresu. Powoduje to nadmierną aktywację układu współczulnego, a co za tym idzie, zaburzeń w procesie zarządzania energią, a w efekcie do wyczerpania.

Osoba pod wpływem długotrwałego stresu może doświadczać szeregu objawów. Rzadko pojawiają się one pojedynczo, często nawzajem się przenikają, co utrudnia diagnozę przyczyn brak energii. Są to:

• Objawy somatyczne – wysoka aktywacja układu współczulnego może prowadzić m. in. do zwiększonego tętna, podwyższonego ciśnienia krwi, płytkiego i przyspieszonego oddechu. Pomyśl, jakie spustoszenie w organizmie robi stres odczuwany nieustannie przez kilka dni, tygodni, miesięcy lub lat… Od chorób układu krążenia, zaburzeń rytmu serca, na niedotlenieniu i nowotworach kończąc. Każde zaburzenie lub choroba pozbawiają nas energii, nie pozwalając żyć w pełni aktywnie.
• Zaburzenia snu – nadmierny stres może wpłynąć na jakość snu, prowadząc do bezsenności lub niespokojnego snu. W rezultacie organizm nie jest w stanie się odpowiednio zregenerować w trakcie nocy.
• Stałe pobudzenie – długotrwała aktywacja układu współczulnego sprawia, że organizm jest stale w stanie pobudzenia, co prowadzi do wyczerpania energetycznego.
• Zaburzenia trawienne – dolegliwości żołądkowe, takie jak refluks, biegunki lub zaparcia ograniczają przyswajanie cennych witamin i mikroelementów z pożywienia, skutecznie pozbawiając nas energii.
• Zaburzenia nastroju – ciągłe narażenie na stres może wpływać na równowagę neurochemii mózgu, co zwiększa ryzyko wystąpienia zaburzeń nastroju, takich jak depresja lub lęk.
• Zwiększona podatność na choroby – nadmierna obecność kortyzolu w organizmie może tłumić aktywność komórek układu odpornościowego, takich jak limfocyty, które są kluczowe w walce z infekcjami. Hamuje też produkcję przeciwciał oraz opóźnia procesy gojenia się i regeneracji tkanek, co utrudnia organizmowi odzyskanie sił po infekcjach lub urazach oraz blokuje usuwanie uszkodzonych lub starzejących się komórek. Dlatego pierwszym objawem obniżonej odporności nie jest często choroba, ale brak energii.

Jeśli oczekujesz, że teraz zaskoczę Cię jakąś jedną psychologiczną sztuczką lub produktem, który magicznie zwiększy Twój codzienny poziom energii, to muszę Cię zmartwić – coś takiego nie istnieje. Chroniczny brak sił to zazwyczaj efekt braku równowagi pomiędzy wydatkowaniem i pozyskiwaniem energii. Poza wyjątkami, dotyczącymi np. opieki nad małymi dziećmi oraz osobami chorymi lub innej wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej, wiele można w tej kwestii zrobić.

Dlaczego od razu zachęcam Cię do terapii? Bo jeśli doskwiera Ci chroniczny brak energii, to znaczy, że nie wiesz, jak nią zarządzać i jakie mechanizmy skłaniają Cię do zachowań, które Ci nie służą. Psycholog lub terapeuta pomoże znaleźć odpowiedzi na ważne pytania, w tym:

• Dlaczego nie słuchasz swojego ciała i jak na nowo zacząć to robić?
• Jak wydatkować energię, aby nie wyzbywać się jej całkowicie?
• Jak rozpoznać sygnały ostrzegawcze?
• Co stoi za mechanizmami obronnymi, które kierują Tobą w różnych sytuacjach życiowych? Jak je rozpoznać? Do czego Ci służyły i dlaczego już nie spełniają swojej roli?

Te pytania są na tyle ważne i złożone, że samodzielna praca może nie wystarczyć. W przypadku wspólnej pracy terapeutycznej ważne jest spojrzenie nieoceniającym, wspierającym i akceptującym okiem specjalisty, który na co dzień pomaga wielu osobom, które nie potrafią poradzić sobie w obliczu nieustannego braku energii i zmęczenia.

Jedzenie jest oczywistym paliwem dla organizmu. Składniki odżywcze zawarte w pożywieniu, takie jak węglowodany, tłuszcze i białka dostarczają moc potrzebną do codziennych aktywności i funkcji życiowych. Z kolei witaminy i minerały pełnią rolę kofaktorów enzymatycznych, które są niezbędne do przekształcania pokarmów w energię oraz do regulacji procesów metabolicznych. Witaminy z grupy B, takie jak B12 i B6, odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu układu nerwowego. Z kolei witamina C, E, cynk i selen, mają kluczowe znaczenie dla funkcjonowania układu odpornościowego. Pełnoziarniste produkty zbożowe, owoce i warzywa pomagają utrzymać stabilny poziom cukru we krwi, co chroni przed nagłym spadkiem energii i uczuciem zmęczenia. Niezwykle ważne jest także odpowiednie nawodnienie, które wpływa na procesy metaboliczne, termoregulację i ogólną wydolność organizmu.

Zdrowa, dobrze zbilansowana dieta, której nie zastąpi suplementacja, daje siły do codziennych wyzwań. Chroniczny brak energii i zmęczenie, które często maskowane są kawą i napojami energetycznymi, to często efekt zaniedbań w tym obszarze życia.

Regularna aktywność fizyczna pomaga:

• wzmocnić układ krążenia, co zwiększa efektywność dostarczania tlenu i składników odżywczych do komórek oraz usuwania produktów przemiany materii. W efekcie zyskujemy lepsze samopoczucie i większą witalność.
• poprawić zdolność organizmu do wykorzystywania tlenu, co przekłada się na większą wydolność fizyczną i psychiczną.
• funkcjonowanie układu nerwowego, co wpływa na lepszą koncentrację, koordynację ruchową oraz szybkość przekazywania sygnałów między komórkami nerwowymi.
• wyregulować poziom hormonów, w tym endorfin, które nie tylko poprawiają nastrój, ale także przyczyniają się do większej witalności.
• zredukować stres poprzez usuwanie napięcia i tworzenie poczucia relaksu, co przyczynia się do poprawy ogólnego poziomu energii.

Osoby, które rezygnują z aktywności fizycznej, często doświadczają braku energii z powodu słabej wydolności organizmu oraz pogarszającego się stanu zdrowia, co przyczynia się do uczucia osłabienia i spadku energii.

Jeśli ciągle brakuje Ci energii, to zapewne żyjesz w stresie przez długi czas i doświadczasz co najmniej kilku z wymienionych symptomów fizycznych. Mogą się one bowiem wzajemnie przenikać i wzmacniać. Zapewne zaniedbujesz potrzebę odpoczynku, ruchu i dobrego odżywiania się i nie wiesz, jak to zmienić. Z tych powodów leczenie i pełne zrozumienie Twojego stanu są utrudnione. Profesjonalna pomoc psychologiczna może być kluczowa w identyfikacji tych mechanizmów oraz w opracowaniu strategii radzenia sobie z brakiem energii.