Pogarsza samopoczucie i obniża już i tak niską samoocenę. Negatywnie wpływa na jakość życia. Podnosi poziom stresu. Prokrastynacja, czyli ciągłe odkładanie spraw do zrobienia na później, ma szerokie konsekwencje i nie daje się opanować szybkimi technikami samokontroli. Prokrastynaci dobrze wiedzą, że to nie działa. Bo zazwyczaj próbowali już wszystkiego. Czy zatem istnieje jakiś sposób na zapanowanie nad tym zjawiskiem?

Co widzi osoba, która patrzy na prokrastynatora z boku? Szef, partner/ka, koledzy z pracy widzą kogoś, kto nie jest w stanie wykonać swoich obowiązków na czas, znajdując sobie wieczne wymówki.  Widzą też kogoś, kto jest przytłoczony pracą, bo bierze na siebie zbyt dużo – prokrastynatorzy doskonale udają zapracowanych, co ma usprawiedliwiać robienie wszystkiego na ostatnią chwilę.

Jak czuje się osoba, która każdego dnia odwleka swoje działania? Czuje lęk przed każdym dniem, zadając sobie pytanie: „czy dzisiaj mi się uda?”. Czuje zawód, że znowu nie zrealizowała tego, co zaplanowała. Czuje do siebie pogardę. Czuje złość, bo poczucie porażki staje się jej codziennością. Z każdą odłożoną w czasie sprawą odczuwa coraz większe wyczerpanie, wypalenie i coraz niższą samoocenę. Wie, że kiedy w końcu poczucie obowiązku wygra, będzie już za późno, żeby zrobić coś naprawdę dobrze. Za porażkę obwini siebie. Za sukces – sprzyjające okoliczności (szczęście, przypadek, pomoc innych).

Kogo widzi psycholog? Zmęczoną przygniatającą ją rzeczywistością osobę, która potrzebuje pomocy. Człowieka, z jego skomplikowaną historią, w której kryją się przyczyny wszystkich wypracowanych przez lata mechanizmów obronnych, w tym prokrastynacji. Widzi kogoś, komu prokrastynacja przynosi chwilową ulgę, ale która ponosi ogromne koszty odczuwania chwilowej przyjemności. Która chce zmienić swoje nawyki, ale nie wie jak.

Odkładanie na później nie jest wynikiem lenistwa. Prokrastynacja spełnia bardzo konkretne funkcje – daje szybką nagrodę w postaci robienia czegoś przyjemnego, zamiast nieprzyjemnego. Ma też chronić osobę, która odkłada wykonanie zadania. Przed czym? Jest to sprawa bardzo indywidualna. Często przed odczuwaniem dyskomfortu – ma zniwelować lęk przed odniesieniem porażki. Lub sukcesu. Bo osoby prokrastynujące nie wierzą w siebie tak bardzo, że umniejszają swoje umiejętności i zasługi. To klasyczny syndrom oszusta – działają na granicy ryzyka, odkładając wszystko na ostatnią chwilę, by znaleźć potwierdzenie swoich niskich kompetencji. Jednocześnie mocno odczuwają porażkę i nie potrafią docenić sukcesów.

Prokrastynacja to efekt wypracowanych mechanizmów obronnych, czyli nieuświadomionych wzorców zachowań, które mają nas chronić przed stresującymi, zagrażającymi nam sytuacjami. W bardzo pierwotnym znaczeniu mechanizmy obronne chroniły nasze życie – to dzięki nim nasi praprzodkowie wiedzieli, że przed niebezpiecznym zwierzęciem trzeba uciekać. W przypadku prokrastynacji działa tu mechanizm odraczania. To bardzo złożony mechanizm psychologiczny, za który nie możemy siebie obwiniać. Jego patologiczna odmiana w postaci prokrastynacji, może mieć związek z:

• Perfekcjonizmem.
• Impulsywnością, która skłania do wykonywania przyjemnych zadań w pierwszej kolejności.
• Brakiem samokontroli.
• Brakiem odporności na dystraktory – najpoważniejszym dystraktorem naszych czasów są social media.
• Obniżonym poczuciem sprawstwa, a więc także niską samooceną.
• Odczuwaniem lęku.

Wbrew pozorom prokrastynacja rzadko jest związana z niską motywacją. Często dotyka ona osoby z tzw. osobowością unikającą – nieśmiałych introwertyków, dla których unikanie zagrażających ich poczuciu bezpieczeństwa sytuacji jest do pewnego stopnia najprostszym rozwiązaniem.

Sprawa z prokrastynacją jest trudna, ale nie beznadziejna. Wiele osób, których dotyczy ten problem wiedzą już zapewne, że nie sprawdzają się wszelkie złote rady, jak:

• „Ogarnij się”.
• „Weź się w garść”.
• „Po prostu weź się do roboty”.

Nie działa także obwinianie się i powtarzanie sobie, że nie trzeba być perfekcyjnym. Do pewnego stopnia może zadziałać obietnica kary lub nagrody, planowanie czy rozkładanie dużych zadań na mniejsze. Zazwyczaj jednak nadal każde zadanie wiąże się z ogromnym wysiłkiem i większym lub mniejszym poczuciem porażki. Nadal działa przecież syndrom oszusta.

Co zatem działa? Po pierwsze – dogłębne zrozumienie problemu i dotarcie do jego przyczyn. Pełny wgląd w to, co stoi za naszą prokrastynacją pozwala na krok kolejny – nie obwinianie się i potraktowanie się z szacunkiem i łagodnością. A to wyzwala kolejne konsekwencje – odpuszczenie perfekcjonizmu, mniejsze uzależnienie od ocen innych, redukcję lęku, zmniejszenie krytycyzmu wobec siebie i innych. Tylko osoba, która myśli o sobie dobrze, jest gotowa na wprowadzenie w swoje życie trwałych zmian i rozpoczęcie pracy nad zmianą własnych, obciążających nawyków.

Droga do poradzenia sobie z prokrastynacją nie jest łatwa i najczęściej wymaga wsparcia z zewnątrz, czyli pomocy psychologa lub terapeuty. Warto jednak zawalczyć o siebie, swoje samopoczucie i jakość życia.  Jeśli od dłuższego czasu odkładasz ważne sprawy na później, pewnie próbowałeś/aś już „ugryźć” ten temat z wielu stron. Domyślam się, że żadna z tych metod nie zadziałała. Może już czas, żeby rozprawić się prokrastynacją na dobre i w końcu brać z życia pełnymi garściami – bez poczucia winy i bez strachu.