Zdrowa relacja z partnerem lub partnerką to solidna podstawa szczęśliwego i spełnionego życia. Punktem wyjścia jest zazwyczaj miłość. Ale nie tylko ona jest wyznacznikiem poczucia spełnienia. Kiedy brakuje zaufania, poczucia bezpieczeństwa, kiedy nieustannie przekraczane są granice drugiej osoby, nie ma mowy o zaspokajaniu wszystkich potrzeb emocjonalnych obu stron. Wtedy mówimy, że to toksyczny związek. 

Osoby, które spotykają na swojej drodze toksycznego partnera, często od razu czują, że coś jest nie tak. Pierwszym symptomem jest zazwyczaj niepewność, którą jednak łatwo zignorować. W końcu łączy się ona nierozerwalnie z początkowym odczuciem ekscytacji, tajemniczości i stopniowym odkrywania sekretów. W każdym związku przychodzi jednak taki moment, kiedy poczucie ekscytacji powinno przerodzić się w poczucie bezpieczeństwa, intymność i zaufanie do drugiej osoby. Ich brak zazwyczaj oznacza kłopoty.

To, jaką strategię przyjmiemy w kontakcie z toksyczną osobą, wynika w dużej mierze z wcześniejszych doświadczeń życiowych, wychowania i cech charakteru. Rodzice chcą dla swoich dzieci jak najlepiej. Tradycyjny model wychowania, oparty na posłuszeństwie, karach, ograniczonym zaufaniu i warunkowej miłości nie wspiera cech niezbędnych do poradzenia sobie w takiej sytuacji. Nawet, jeśli przybiera ona łagodną formę: „dam Ci prezent, jak będziesz grzeczna”. Wejście w intymną relację z drugim człowiekiem pozwala zaspokoić wiele potrzeb, w tym poczucie więzi. Ale tylko osoba silna psychicznie i ugruntowana w poczuciu swojej wartości, potrafi powiedzieć „nie”, kiedy naruszane są jej granice.

A i tak nie zawsze się tak dzieje. Toksyczne osoby mają w zanadrzu cały arsenał sztuczek, które tak skutecznie wprowadzają w życie ofiary zamęt, że nawet najbardziej pewni siebie mogą stracić rezon. Poza tym, toksyczny partner wybiera zazwyczaj osobę słabszą psychicznie, której brakuje wzorca zdrowej relacji: kogoś, kto doświadczał przemocy w dzieciństwie lub którego potrzeby emocjonalne nie były odpowiednio zaspokajane. Wobec takich osób najłatwiej zastosować techniki, które jeszcze bardziej obniżą jej poczucie wartości, utwierdzając ją w przekonaniu, że jest niegodna lepszego traktowania.

• Manipulują – kłamiąc i szantażując;
• Odcinają od bliskich i znajomych, którzy dostrzegają toksyczność relacji;
• Kontrolują;
• Nie dopuszczają do swojego życia – mają tajemnice i znajomych, których nie zamierzają przedstawić drugiej osobie;
• Stosują agresję słowną i przemoc;
• Obwiniają za błędy i porażki – swoje i partnera lub partnerki;
• Lekceważą osiągnięcia, krytykują i nie doceniają;
• Poniżają.

A przede wszystkim sprawiają, że najbliższa im osoba, dla której powinni był wsparciem i opoką, czuje się źle w ich towarzystwie. Cechą charakterystyczną toksycznego związku jest jego niestabilność – zachowania toksyczne pojawiają się zamiennie z miłymi gestami i przejawami wielkiej miłości. Czy zatem toksyczny związek jest skazany na porażkę?

Relacja dwojga ludzi, w której jedna ze stron jest osobą toksyczną, jest relacją dysfunkcyjną. Bez względu na to, czy dodatkowo występują w nim przemoc fizyczna, nadużycia seksualne czy jakiekolwiek uzależnienie. Osoby, które tkwią w takiej relacji, to często osoby współuzależnione.  Tworzą toksyczny związek. Jeśli obie strony dostrzegają problem, to praca nad rozwiązaniem go, ma znacznie większe szanse powodzenia. Jeśli to tylko ofiara widzi dysfunkcyjność związku, należy skupić się na niej. Zazwyczaj niezbędna jest pomoc psychologa lub psychoterapeuty.

W trakcie terapii przepracowuje się przekonania, zazwyczaj nabyte w dzieciństwie, które odcinają ofiarę od jej wewnętrznych zasobów, wspierających stawienie czoła toksycznemu partnerowi. Terapia wzmacnia lub buduje poczucie własnej wartości i sprawczości oraz wyposaża w wiedzę na temat mocnych stron osoby, która się jej poddaje. Przywraca też wiarę we własną siłę i mądrość. Może to być punkt wyjścia do walki o związek lub do zakończenia go. Bo jeśli druga strona nie chce nad sobą pracować, zazwyczaj nie ma czego ratować.

Naprawa toksycznego związku jest możliwa. Wymaga jednak czasu, pracy i zaangażowania obu stron. Czasem perspektywa utraty bliskiej osoby jest dla toksycznego partnera momentem przebudzenia. Czasem jednak jedynym rozwiązaniem jest zakończenie takiej relacji i rozpoczęcie życia na swoich zasadach.