Depresja dotyka aż 20% dzieci w wieku nastoletnim. To jedna piąta średniej wielkości klasy licealnej. Według niektórych badań epizody depresyjne dotyczą nawet co trzeciego nastolatka, a pandemia jeszcze pogarsza te statystki. Jak rozpoznać objawy depresji u nastolatków i jak odróżnić je od młodzieńczej „burzy hormonów”?

Młodzieńcza depresja wpływa nie tylko na życie młodych ludzi, ale może skutkować poważnymi problemami w wieku dorosłym. Według danych ONZ około połowa problemów ze zdrowiem psychicznym rozpoczyna się w wieku 14 lat. Jakby tego było mało, samobójstwa stanowią drugą przyczynę śmierci u osób w wieku 15-29 lat. Dlatego pod żadnym pozorem nie można bagatelizować objawów depresji u nastolatków. Tylko jak je rozpoznać?

Mimo przerażających statystyk nadal zdarza się, że depresja jest w Polsce traktowana z przymrużeniem oka. Być może powodem są uwarunkowania historyczno-kulturowe lub po prostu brak wiedzy. A tym, którzy tę wiedzę chcą pozyskać, trudno znaleźć rzetelne jej źródło. Największym jednak problemem jest jednak utrudniony dostęp do specjalistów, którzy mają wiedzę i umiejętności w walce z tą poważną chorobą.

Depresja to choroba, co oznacza, że można ją zdiagnozować i leczyć. Określa się ją, jako chorobę całego człowieka, ponieważ dotyka ciała, umysłu i emocji. Objawy somatyczne, takie jak zaburzenia snu i odżywiania, dolegliwości bólowe czy ciągłe zmęczenie przeplatają się z objawami psychicznymi: lękiem, obniżonym nastrojem, wycofaniem z życia towarzyskiego czy agresją. Mimo dosyć charakterystycznych objawów, szeroko opisywanych w literaturze medycznej, nadal może być trudna do zdiagnozowania. Wiąże się to często z kwestionowaniem objawów przez samych chorych. Wielu pacjentów trafia do specjalistów zbyt późno. Niestety wśród nich dużą grupę stanowią dzieci i młodzież.

Czy depresja u dorastających dzieci przebiega tak samo jak u dorosłych? Niestety nie ma prostej odpowiedzi na to pytanie. Dojrzewanie to bardzo wymagający okres w życiu każdego człowieka. Badania pokazują, że nasz mózg dojrzewa nawet do 25. roku życia, a przyczyną wielu zachowań charakterystycznych dla nastolatków jest niedojrzała kora mózgowa. W języku potocznym mówimy o „burzy hormonów”. Pojawia się więc niestabilność emocjonalna, obniżona koncentracja, nadwrażliwość na opinie, przy jednoczesnym naruszaniu granic innych osób. O ile dorosłych w depresji częściej dopada smutek, o tyle w przypadku dzieci i młodzieży częściej mówimy o rozdrażnieniu i złości. Dlatego diagnoza depresji u nastolatków bywa trudna, bo to także objawy typowe dla okresu dojrzewania. Na rodzicach spoczywa ogromna odpowiedzialność, aby obserwować swoje dziecko i reagować, kiedy widzą coś niepojącego.

Na jakie symptomy powinniśmy zwracać szczególną uwagę? Przede wszystkim na takie, które wpływają na funkcjonowanie nastolatka w domu, szkole czy grupie rówieśniczej. Zazwyczaj mówi się o nasilonych objawach buntu okresu dojrzewania. Należą do nich przede wszystkim:

• Drażliwość, złość i nieprzyjemny dla bliskich sposób bycia,
• Wycofanie z życia towarzyskiego i rezygnacja z rzeczy, które wcześniej sprawiały dziecku radość,
• Utrata motywacji, apatia i smutek,
• Trudności z koncentracją i nauką,
• Silna postawa buntownicza, prowadząca nawet do agresji,
• Zaniedbanie wyglądu zewnętrznego,
• Zaburzenia odżywiania,
• Wszelkie objawy somatyczne, takie jak bóle głowy lub brzucha, bezsenność, zawroty głowy czy nieprawidłowa waga i zmiany masy ciała,
• Podejmowanie ryzykownych zachowań, w tym nadużywanie alkoholu i narkotyków.

Niestety granica pomiędzy „zwykłymi” przejawami okresu dojrzewania a depresją jest płynna. Najważniejszą rzeczą jest więc czujność rodziców i opiekunów. Wszelkie nasilone objawy warto skonsultować ze specjalistą.

Czasem jednak objawy depresji u nastolatków są bardziej ewidentne. To przede wszystkim zachowania autoagresywne, w tym samookaleczanie i próby samobójcze. Niestety wśród krajów europejskich Polska przoduje w odsetku dzieci z depresją, które podejmują próby samobójcze. I spory odsetek z tych prób kończy się tragicznie. Dlatego nie ignoruj żadnego sygnału: nawiązań do samobójstwa, żartów z niego czy rzucanych mimochodem „lepiej dla wszystkich, gdybym nie żył”. Wszelkie próby samookaleczania powinny być natychmiast skonsultowane z psychologiem lub lekarzem psychiatrą.

Czy łatwo rozpoznać objawy depresji u nastolatków? Nie. Czasem mają z tym problem nawet specjaliści. Dlatego w całym procesie bardzo ważna jest rola rodzica i jego szybka reakcja. Nie oczekuj, że nastolatek przyjdzie do Ciebie i powie „mam depresję, potrzebuję pomocy”. Jego osamotnienie, ból i strach mogą być bardzo dotkliwe, ale młody człowiek nie jest w stanie ocenić, czy są one w granicach normy, czy poza nią. Jeśli obawiasz się, że Twoje dziecko ma depresję lub jej objawy, skontaktuj się z psychologiem. On pomoże Ci podjąć decyzję o dalszych krokach.